แม้ทุเรียนไทยจะเป็น “ราชาแห่งผลไม้” ที่สร้างมูลค่าส่งออกมหาศาล แต่ปัจจุบัน เกษตรกรต้องเผชิญความท้าทายรอบด้าน ทั้งปัญหาทุเรียนอ่อนที่กระทบความเชื่อมั่น โรคและแมลงศัตรูพืช ต้นทุนที่สูงขึ้น ตลอดจนมาตรการตรวจสอบย้อนกลับที่เข้มงวดในตลาดสากล สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้บูรณาการความเชี่ยวชาญจากศูนย์วิจัยแห่งชาติในสังกัด ได้แก่ ศูนย์นาโน เทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์ และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) และศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) ในการวิจัยและ พัฒนานวัตกรรมยกระดับคุณภาพผลผลิตทุเรียนไทยอย่างครบวงจร ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ จนถึงปลายน้ำ เพื่อขับเคลื่อนภาคการเกษตรสู่ความยั่งยืน
การจัดการต้นน้ำ: เกษตรอัจฉริยะและการบำรุงรักษาอย่างแม่นยำ
ความสำเร็จของสวนทุเรียนเริ่มต้นจากการบริหารจัดการระบบนิเวศและการให้อาหารอย่างเหมาะสม สวทช. ได้ส่งมอบเทคโนโลยีล้ำสมัยเพื่อเข้ามาเปลี่ยนผ่านวิถีเกษตรกรรม แบบดั้งเดิมสู่เกษตรอัจฉริยะ 

- สารคีเลตจุลธาตุอาหารพืช (พัฒนาโดยนาโนเทค) เป็นเทคโนโลยีการห่อหุ้มจุลธาตุอาหารด้วยสารคีเลตจากธรรมชาติ ช่วยป้องกันการตกตะกอนและการสูญ เสียธาตุอาหารในดิน ทำให้รากพืชสามารถดูดซึมและนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ยังช่วยเพิ่มการซึมผ่านของจุลธาตุอาหารทางใบ ทำให้พืชตอบสนองได้รวดเร็ว ส่งเสริมการเจริญเติบโต การออกดอก และการติดผล โดยไม่ทิ้งสารตกค้างในสิ่งแวดล้อม สอดคล้องกับแนวทางการเกษตรสีเขียวและเศรษฐกิจ BCG ของประเทศ 

การปกป้องและดูแลผลผลิต: การลดสารเคมีด้วยแนวทางชีวภาพและวัสดุศาสตร์
เมื่อทุเรียนเริ่มติดผล การปกป้องผลผลิตจากโรคและแมลงเป็นขั้นตอนที่ต้องใช้แรงงาน และงบประมาณ สวทช. ได้นำเสนอทางเลือกใหม่ในการปกป้องทุเรียนช่วงติดผลที่ปลอดภัย ต่อทั้งเกษตรกรและผู้บริโภค
- ถุงห่อทุเรียน Magik Growth (พัฒนาโดยเอ็มเทค) เป็นนวัตกรรมที่ผลิตจากสูตรพอลิเมอร์พิเศษ มีคุณสมบัติในการควบคุมแสงและถ่ายเทอากาศที่เหมาะสม สามารถปกป้องทุเรียนจากแมลงศัตรูพืช เช่น หนอนเจาะผลทุเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมถึงช่วยลดการฉีดพ่นสารเคมี พร้อมเพิ่มขนาดผลผลิต สีเนื้อปรับผิวทุเรียนให้ สะอาด ได้ขนาดมาตรฐาน
- การจัดการโรคและแมลงด้วยชีวภัณฑ์ (พัฒนาโดยไบโอเทค) เป็นการประยุกต์ใช้เทคโนโลยี ชีวภาพในการคัดสรรจุลินทรีย์ประสิทธิภาพสูง หรือชีวภัณฑ์ เพื่อควบคุมโรครากเน่า โคนเน่า ที่เกิดจาก เชื้อไฟทอปโธรา และแมลงศัตรูพืชในสวนทุเรียน โดยรวบรวมองค์ความรู้ และเทคโนโลยีเป็นคู่มือ SOP เพื่อการใช้ชีวภัณฑ์อย่างมีประสิทธิภาพในทุเรียน การใช้ชีวภัณฑ์ทดแทน สารเคมีสังเคราะห์ช่วยสร้าง ระบบนิเวศการเกษตรที่ปลอดภัย และเพิ่มมูลค่าให้แก่ทุเรียนไทยในฐานะผลไม้เกรดพรีเมียม ที่ปลอดภัยต่อสุขภาพ 

การตรวจสอบคุณภาพและปลายน้ำ: ความเชื่อมั่นเพื่อการส่งออก
สวทช. มีการพัฒนาเครื่องมือขจัดปัญหาทุเรียนอ่อนและสร้างระบบโปร่งใสในขั้นตอน เก็บเกี่ยวและการกระจายสินค้า เพื่อสร้างความมั่นใจสูงสุดในตลาดสากล
- อุปกรณ์วิเคราะห์สารตกค้าง BY2 ในทุเรียนแบบพกพา N-sense (พัฒนาโดยนาโนเทค) เป็นเครื่องตรวจวัดแบบพกพาทำงานผ่านระบบเซนเซอร์ IoT จำเพาะ เพื่อตรวจวัดสาร BY2 ที่องค์การอนามัยโลก (WHO) จัดให้อยู่ในกลุ่มสารก่อมะเร็งประเภท 2B และประเทศจีนซึ่งเป็นตลาดส่งออกหลัก ได้ประกาศห้ามใช้สารนี้ในอุตสาหกรรม อาหาร มาตั้งแต่ปี 2551 โดยนวัตกรรมนี้ สามารถตรวจและรายงานผลได้อย่างแม่นยำและรวดเร็ว ภายในเวลาเพียง 20 นาที ลดต้นทุน แต่แม่นยำสูง สร้างความเชื่อมั่น ในกระบวนการตรวจสาร BY2 ที่ปนเปื้อนอยู่ในทุเรียนไทย ถือเป็นเครื่องมือพลิกโฉมวงการที่ช่วยให้ล้ง  หรือผู้ประกอบการที่ส่งออกทุเรียน เพิ่มโอกาสของเกษตรกรรมไทยในเวทีโลก

- ระบบตรวจสอบย้อนกลับทุเรียนข้ามพรมแดน Durian Trace (พัฒนาโดย เนคเทค) จิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญที่เข้ามาเติมเต็มห่วงโซ่อุปทานให้สมบูรณ์ แพลตฟอร์มดิจิทัลนี้จะรวบรวมข้อมูลตั้งแต่ต้นน้ำ เพียงคู่ค้าและผู้บริโภคสแกน QR Code บนผลทุเรียน สามารถเข้าถึงประวัติย้อนกลับได้ทันที ทั้งข้อมูลสวนทุเรียน วันที่เก็บเกี่ยว กระบวนการดูแล และการรับรองมาตรฐาน นวัตกรรมนี้ไม่เพียงช่วยเพิ่มมูลค่าและภาพลักษณ์ให้แบรนด์ทุเรียนไทย แต่ยังเป็นเครื่องการันตีความโปร่งใสที่สร้างความเชื่อมั่นสูงสุดในตลาดส่งออก 

บทบาทของ สวทช. ในการนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม เข้ามาขับเคลื่อน ภาคสวนทุเรียนไทย ไม่เพียงแต่มุ่งเน้นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า อย่างเรื่องทุเรียนอ่อน หรือศัตรูพืชเท่านั้น แต่เป็นการวางรากฐานโครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยี ให้แก่ เกษตรกรและผู้ประกอบการไทย สามารถขับเคลื่อนราชาแห่งผลไม้สู่ตลาดสากล ได้อย่างมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน